foto: MilanMarkovic78/shutterstock.com

Mogłoby się wydawać, że obecnie na rynku mamy bardzo szeroki wybór preparatów uspokajających dostępnych bez recepty. Trzeba jednak jasno zaznaczyć. Leki te są do siebie bardzo podobne i bazują często na tych samych ziołach uspokajających, a różnice w większości przypadków są jedynie kosmetyczne.

Kozłek, melisa i chmiel

Do głównych składników preparatów o działaniu uspokajającym dostępnych bez recepty należą ekstrakty z korzenia kozłka, liści melisy oraz szyszek chmielu. Surowce te występują w absolutnej większości tego typu produktów.

Inne surowce

Sporadycznie pojawiają się inne surowce o działaniu uspokajającym jak serdecznik pospolity, krokus uprawny, witania ospała, goryczka, męczennica oraz dziurawiec zwyczajny. Ten ostatni znajduje dużo większe zastosowanie jako preparat przeciwdepresyjny.

Dodatkowe składniki

Oprócz surowców roślinnych w preparatach na uspokojenie i stres mogą pojawić się witaminy (w szczególności z grupy B), mikroelementy czy też nawet mentol.

Preparaty na uspokojenie i stres (10 przykładów)

TABLETKI USPOKAJAJĄCE LABOFARM (LEK) – tabletki

Skład*: korzeń kozłka (170 mg), szyszka chmielu (50 mg), liść melisy (50 mg), ziele serdecznika (50 mg)

Dawkowanie**:  3 x 2


VALERIN MAX (LEK) – tabletki powlekane

Skład: korzeń kozłka (360 mg)

Dawkowanie:  3 x 1


POSITIVUM (SUPLEMENT DIETY) – tabletki

Skład: liść melisy (50 mg), szyszka chmielu (25 mg), krokus uprawny (5 mg)

Dawkowanie: 3 x 1


EXTRASPASMINA (LEK) – kapsułki twarde

Skład: korzeń kozłka (250 mg), liść melis (50 mg)

Dawkowanie: 3 x 2


MELISKI (SUPLEMENT DIETY) – pastylki do ssania

Skład: liść melisy (53 mg), szyszka chmielu (25 mg)

Dawkowanie: 3 x 1


FORSTRES (SUPLEMENT DIETY) – tabletki powlekane

Skład: liść melisy (320 mg), witania ospała (50 mg)

Dawkowanie: 1 x 1


KALMS (LEK) – tabletki

Skład: korzeń kozłka (33,75 mg), liść melisy (53 mg), szyszka chmielu (45 mg), korzeń goryczki żółtej (22,5 mg)

Dawkowanie: 3 x 3


VALUSED (LEK) – kapsułki elastyczne

Skład: korzeń kozłka (60 mg), ziele męczennicy (40 mg), szyszka chmielu (40 mg)

Dawkowanie: 3 x 2


VALIDOL (LEK) – tabletki do ssania

Skład: ester mentylowy kwasu izowalerianowego (60 mg)

Dawkowanie: 3 x 1


NERVOMIX FORTE (LEK) – kapsułki

Skład: korzeń kozłka (210 mg), szyszka chmielu (52,5 mg), liść melisy (52,5 mg), ziele dziurawca (35 mg)

Dawkowanie: 3 x 4

Analiza porównawcza ww. preparatów

Z wybranych losowo 10 preparatów na uspokojenie i stres aż 7 z nich zawiera w swoim składzie wyciąg z korzenia kozłka lekarskiego oraz z liści melisy, a w 6 przypadkach pojawia się wyciąg z szyszki chmielu. Surowce takie jak serdecznik pospolity, krokus uprawny, witania ospała, goryczka, męczennica oraz dziurawiec zwyczajny, pojawiały się zawsze obok głównych roślin uspokajających.

Najwyższą zawartość waleriany z ww. leków posiada Valerin Max (aż 360 mg w 1 tabletce), z tym że oprócz niej nie miał w swoim składzie żadnych innych substancji o podobnym działaniu. Ilość wyciągu z liścia melisy w większości preparatów kształtuje się na podobnym poziomie (ok. 50 mg). Wyjątkiem jest preparat Forstres, który posiada go aż 320 mg. Dodatkowo preparat zawiera wyciąg indyjskiego żeń-szenia w dawce 50 mg. Trzeba jednak zaznaczyć, że Forstres pomimo bardzo wysokiej deklarowanej dawki, jest jedynie suplementem diety. Wyciąg z szyszki chmielu oscylował w granicach 25 – 52,5 mg. Najmniejszą ilość Humulus lupulus posiadały Positivum oraz Meliski, a największą Nervomix Forte.

Najbogatszy skład posiadały preparaty złożone z aż 4 surowców roślinnych. Chodzi o preparaty Tabletki Uspokajające Labofarm, Kalms oraz Nervomix Forte. Również ciekawy, bo trójskładnikowy skład posiadają preparaty takie jak Positivum oraz Valused, Po 2 surowce możemy odnaleźć w pozostałych preparatach, z wyjątkiem wspomnianego Valerinu Max, który “bazuje” jedynie na walerianie.

Preparat Validol oprócz wyciągu z kozłka lekarskiego posiada także mentol, który przez działanie na receptory zimna daje uczucie świeżości, hiperwentylacji oraz wykazuje działanie tonizujące. Validol jako jedyny z całej dziesiątki musi być przechowywany w lodówce (max. 15 stopni). Co ciekawe tylko dwa z 10 przedstawionych preparatów to tabletki do ssania. Oprócz Validolu taką formę przyjmują również Meliski.

Ta prosta analiza porównawcza preparatów OTC na uspokojenie i stres pokazuje, że leki te nie wykazują istotnych różnic między sobą i tak naprawdę ciężko wyróżnić którykolwiek z nich. W praktyce pacjenci wybierają albo te tańsze, albo te, do których są przyzwyczajeni.

Leki OTC vs. Leki RPx

Jeżeli porównamy leki na uspokojenie i stres bez recepty do tych dostępnych jedynie z przepisu lekarza, to można by śmiało powiedzieć, że preparaty OTC to kropla w morzu możliwości, jakie niosą ze sobą preparaty Rpx. Istnieje wiele grup o różnych mechanizmach działania. Jednak są na tyle niebezpieczne, że do tej pory, żaden z chemicznych środków nie zyskał pełnej dostępności.

mgr farm. Mateusz Dutka

Zapraszamy również do przeczytania artykułu: Apteka w praktyce: Preparaty na potencję.

* pominięcie substancji pomocniczych

** maksymalne dawkowanie dozwolone w ciągu dnia