foto: Heike Brauer/shutterstock.com

Miłorząb japoński (miłorząb dwuklapowy, miłorząb chiński), jeden z najstarszych gatunków drzew obecnych aktualnie w przyrodzie, jest bogatym w związki chemiczne surowcem, znajdującym od lat zastosowanie w medycynie. Liczne badania dowodzą jego skuteczności i bezpieczeństwa. Po preparaty z wyciągiem z liści miłorzębu sięgają najchętniej osoby starsze, uskarżające się na „problemy z pamięcią”.

Wyjątkowe drzewo

Jeśli ktoś nie widział jeszcze na żywo miłorzębu japońskiego warto odwiedzić Ogród Botaniczny Uniwersytetu Warszawskiego. Zaraz przy wejściu, po lewej stronie rośnie Ginkgo biloba. Natomiast najstarszy w Polsce okaz rośnie od ok. 1723-28 roku w Łańcucie. Aż trudno uwierzyć, że ten gatunek przetrwał w niemal niezmienionej formie od ery mezozoicznej (wówczas istniało 17 gatunków miłorzębu). Najstarsze okazy drzewa rosną w Chinach i maja nawet 4 tysiące lat. Miłorząb jest nagonasiennym, dwupiennym, rozdzielnopłciowym drzewem z rodziny miłorzębowatych, sięgającym nawet 40 m wysokości. Jego nazwa jest nieco myląca – w stanie dzikim bowiem występuje tylko w Chinach. Dopiero stamtąd trafił do Japonii, ale też do Ameryki Północnej, Nowej Zelandii, innych krajów azjatyckich i do Europy – w tym także do Polski. Miłorząb znany jest przede wszystkim z niezwykle silnych mechanizmów obronnych przeciwko niekorzystnym wpływom środowiska (m. in. skażeniom powietrza, wody, drobnoustrojom, owadom). Był pierwszą oznaka życia, jaka pojawiła się w Hiroszimie po wybuchu atomowym.

Ginkgo bilobae folium

Liście miłorzębu, będące surowcem farmakognostycznym, zbierane są jesienią, gdy zaczynają żółknąć. Suszy się je w warunkach naturalnych, w cieniu i przewiewie. Skład chemiczny miłorzębu jest bardzo dobrze przebadany, Wykryto w nim ponad trzysta związków, wśród nich: laktony diterpenowe (ginkgolidy A, B, C, J, M), laktony seskwiterpenowe (bilobalid A, elemol, eudesmol), monoterpeny, steroidy, biflawonoidy (bilobetyna, ginkgetyna), flawonoidy pochodne kwercetyny i kemferolu. Wyciągi z liści miłorzębu wykazują wielokierunkowe działanie.

Na pamięć

Badania prowadzone zarówno na zdrowych, jak i chorych ochotnikach wyraźnie pokazują, że wyciągi z liści miłorzębu zwiększają przepływ krwi, zużycie glukozy i zapotrzebowanie na tlen w obrębie tkanki mózgowej. Przepływ krwi przez naczynia krwionośne mózgu ulega usprawnieniu. Podobnie dzieje się z ukrwieniem ślimaka w uchu – dochodzi do odczuwalnego dla pacjenta zmniejszenia szumu w uszach i zaburzeń równowagi. Naczynia krwionośne są bardziej elastyczne, zmniejsza się ich przepuszczalność. Spada ryzyko niedotlenienia i apoptozy komórek mózgowych. Miłorząb wykazuje silne działanie antyoksydacyjne, przez co hamuje niekorzystny wpływ wolnych rodników na tkankę mózgową. Efektem oddziaływania na mózg jest zwiększenie zdolności uczenia, koncentracji i zapamiętywania. Poprawie ulega pamięć krótkotrwała. Wskazaniem do stosowania preparatów z wyciągami z miłorzębu są zespoły otępienne z zaburzeniami pamięci, niewydolność naczyń mózgowych, przebiegająca z trudnościami zapamiętywania, szumem w uszach, bólami głowy. Ponadto dobroczynne działanie wykorzystywane jest w zaburzeniach obwodowego krążenia krwi, chorobach naczyń krwionośnych (zapalenie naczyń, osłabienie napięcia i oporności naczyń), zaburzeniach neurologicznych (nerwica naczyniowa i pourazowa).

Przeciwwskazania

Wyciągi z miłorzębu nie powinny być podawane kobietom w ciąży, karmiącym oraz dzieciom. Ze względu na niebezpieczeństwo wydłużenia czasu krwawienia, nie należy ich stosować w zaburzeniach krzepnięcia, w tym w hemofilii. Jeśli pacjent szykuje się do zabiegu powinien odstawić preparaty z miłorzębem minimum 36 godzin przed operacją. Nie powinno się także stosować miłorzębu z lekami przeciwagregacyjnymi i przeciwzakrzepowymi (aspiryna, warfaryna, heparyna), moczopędnymi z grupy tiazydów (może dojść do wzrostu ciśnienia krwi), przeciwdrgawkowymi oraz przeciwdepresyjnymi z grupy SSRI.

Miłorząb w aptece

Na aptecznych półkach mamy liczne preparaty – zarówno leki, jak i suplementy diety. Mając taki wybór najlepiej sięgać jednak po przebadane produkty lecznicze. Preparaty różnią się też dawką – od 40 mg (Tanakan, Ginkofar, dawkowanie 3×1), przez 80 mg (np. Bilobil forte, 2-3 x dziennie, w zależności od dolegliwości), 120 mg (Ginkofar Intense, Bilobil Intense, 2×1), aż po 240 mg (Ginkofar Extra, 1×1). Zwykle jako dawka dobowa zalecane jest właśnie 240 mg wyciągu suchego z liści miłorzębu. Istotne, by preparaty przyjmować przez odpowiednio długi okres czasu – minimum 8 – 12 tygodni. Preparaty powinny być też standaryzowane. Warto też zwrócić uwagę na zawartość miłorzębu w suplementach diety – często jest ona na tyle niska, że przy dawkowaniu zgodnym z ulotką (np. 40 mg 1 raz na dzień), pozytywny efekt nie zostanie osiągnięty.

Miłorząb kojarzy się zazwyczaj z leczeniem zaburzeń pamięci u osób starszych. Są jednak badania, które wskazują, że podanie 120 lub 240 mg raz na dobę u młodych zdrowych osób w sposób znaczący poprawia  funkcje kojarzeniowe i działanie pamięci roboczej.

mgr farm. Anna Skórka

Bibliografia:

  1. Encyklopedia zielarstwa i ziołolectwa, red. prof. Halina Strzelecka i prof. Jan Kowalski.; PWN, 2000
  2. Lamer-Zarawska E., Kowal-Gierczak B., Niedworok J.: „Fitoterapia i leki roślinne”; PZWL, Warszawa 2007
  3. Wawer I.: „Suplementy diety dla Ciebie”; Wektor, Warszawa 2009
  4. Blecharz-Klin K., Piechal A., Widy-Tyszkiewicz E. : „Miłorząb japoński (Ginkgo biloba) we współczesnej terapii”; Przew Lek 2003, 6, 5, 42-47