foto: Anetlanda/shutterstock.com

Czynnikiem etiologicznym zapalenia pęcherza moczowego jest najczęściej bakteria Escherichia coli. Terapia lekami OTC może, w łagodnych przypadkach, opierać się na ziołach zawierających arbutynę, wykazującą w alkalicznym środowisku moczu, silne działanie przeciwbakteryjne. Jednak odkąd preparaty zawierające furazydynę otrzymały kategorie leków OTC, to one wysunęły się na leki pierwszego wyboru.

Furagina

Jest chemioterapeutykiem, aktywnym wobec Gram (+) i Gram (-) bakterii wywołujących ZUM. Wykazuje silną aktywność bakteriostatyczną wobec Staphylococcus aureus, Staphylococcus epidermidis, Streptococcus faecalis, Salmonella, Shigella, Proteus, Klebsiella i Escherichia coli. Nie działa natomiast na Pseudomonas aeruginosa i Proteus vulgaris. Obecnie obok tradycyjnych preparatów z dawką 50 mg pojawiły się te z dawką podwójną (100 mg) w jednej tabletce. Furazydyna wchłania się szybko z przewodu pokarmowego, szczególnie jeśli jest przyjmowana z wysokobiałkowym posiłkiem. Warto zwrócić na to uwagę pacjentów! Wchłanianie zwiększa także przyjmowanie witaminy B6 i soli kuchennej. Leki zobojętniające sok żołądkowy hamują wchłanianie. Należy uwrażliwić pacjentów na konieczność systematycznego stosowania leku przez cały okres terapii (zwykle tydzień, następnie po 10 – 15 dniach kurację można powtórzyć). Pierwszego dnia zalecane jest 2 x 50 mg lub 1 x 100 mg 4 razy na dobę (400 mg), w kolejnych dniach 2 x 50 mg lub  1 x 100 mg  3 razy na dobę (300 mg), najlepiej zachowując stałe odstępy czasowe (jak w przypadku typowej antybiotykoterapii). Pacjenci muszą być świadomi, że furazydyny nie należy przyjmować zapobiegawczo, nie można jej też stosować doraźnie. W skutecznym działaniu ważną rolę odgrywa witamina C, odpowiedzialna za zakwaszenie moczu. O ile arbutyna i jej pochodne obecne w preparatach ziołowych wymagają zasadowego odczynu moczu, o tyle furazydyna działa w środowisku kwaśnym. Przy pH alkalicznym jest rozkładana. Jednak praktyka wielu pacjentów, polegająca na przyjmowaniu witaminy C w dawce 1000 mg jednorazowo łącznie z furaginą nie jest prawidłowa. Środowisko moczu musi być lekko kwaśne –  w zbyt niskim pH zwiększa się toksyczne działanie furazydyny. Zalecane jest spożycie witaminy C podczas terapii maksymalnie 2 – 3 razy dziennie po 200 mg. Przeciwwskazaniem do terapii furazydyną jest I trymestr ciąży, nadwrażliwość na lek, ciężka niewydolność nerek, polineuropatia obwodowa, niedobór dehydrogenazy glukozo-6-fosforanowej. Działania niepożądane obejmują bóle głowy, szum w uszach, nudności (by temu zapobiec można włączyć do terapii leki antyhistaminowe), mogą wystąpić zapalenia nerwów (przy dłuższym stosowaniu furazydyny warto suplementować witaminy z grupy B). Podczas leczenia unikać spożywania alkoholu.

Istotna profilaktyka

Ponieważ zakażenia pęcherza moczowego bardzo często nawracają niezwykle istotna staje się tu skuteczna profilaktyka. Warto wspomnieć pacjentom o:

  • piciu wody, najlepiej mineralnej (dla ogólnego zdrowia warto zaczynać każdy dzień od szklanki ciepłej wody z sokiem z cytryny), w ilości minimum 2 l dziennie – zwiększona produkcja i oddawanie moczu pozwalają na stałe wypłukiwanie bakterii, zmniejszenie ich ilości w drogach moczowych i obniżenie ryzyka stanów zapalnych;
  • unikaniu zachowań, które w jakikolwiek sposób mogłyby uszkodzić mechanicznie bądź chemicznie okolice ujścia cewki moczowej – stosowanie niewłaściwych, podrażniających kosmetyków, kąpiele w brudnej lub chlorowanej wodzie, ciasna bielizna ze sztucznych tkanin, brak zabezpieczenia bielizny w inkontynencji (wilgotna bielizna przyczynia się do  szybszego rozwoju bakterii i rozwoju zakażeń);
  • niepowstrzymywaniu się od oddawania moczu – zalegający w pęcherzu mocz sprzyja rozwojowi bakterii (warto znać możliwości skorzystania z toalety w miejscach do których się udajemy, a korzystając z takich miejsc stosować nakładki na sedes);
  • dbaniu o higienę okolic intymnych, stosowaniu delikatnych środków myjących, myciu się zawsze w kierunku odbytu, stosowaniu probiotyków ginekologicznych, także tych doustnych;
  • ochronie pęcherza moczowego przed zimnem (niesiadanie na zimnym betonie, ziemi, rezygnacja z krótkich spódnic w zimnych porach roku, unikanie kąpieli w zimnej wodzie);
  • zadbanie o mikcję po stosunku (warto wcześniej wypić wodę), unikanie środków plemnikobójczych, które zaburzają naturalna florę bakteryjną pochwy i okolic; warto zadbać też o właściwe nawilżenie okolic intymnych podczas współżycia, by chronić delikatną błonę śluzowa przed otarciami i podrażnieniami;
  • stosowaniu soku z żurawiny, który hamuje przyleganie bakterii do ścian układu moczowego;
  • unikaniu zaparć.

A gdy zapalenie pęcherza moczowego nawraca…

…nie stosujemy samoleczenia (jedynie powyższe zalecenia profilaktyczne) – pacjentki muszą wówczas zasięgnąć porady lekarza. Należy wykonać badanie moczu, posiew i zastosować odpowiednie, zaplanowane leczenie. Zgodnie z rekomendacjami, rozważane jest również ciągłe stosowanie antybiotyków, stosowanie ich po stosunku (szczególnie gdy ZUM jest ściśle związane z aktywnością seksualną). Antybiotyk może być podawany profilaktycznie przez 3 – 6 miesięcy, a w razie potrzeby nawet 2 lata.

A jak pobrać mocz do analizy?

Z innych informacji, które warto byśmy przekazali naszym pacjentom, w związku z ZUM, jest sposób pobierania moczu do badań. Niby prosta czynność, ale wielu pacjentów mimo wszystko robi to niewłaściwie. Mocz powinien być pobierany zawsze rano, minimum 4 godziny po ostatniej mikcji. Próbka powinna trafić do pojemnika na mocz, najlepiej jałowego, niezależnie od rodzaju badania. Gotową próbkę należy umieścić w lodówce i w ciągu 2 godzin dostarczyć do laboratorium. Całą procedurę rozpoczyna dokładne umycie rąk, umycie krocza u kobiet (dwukrotne umycie delikatnym środkiem i opłukanie pod bieżącą wodą; należy rozchylić wargi sromowe) i okolic pod napletkiem (należy go odciągnąć i tak pozostawić aż do końca pobierania próbki) u mężczyzn. Pierwszą porcję moczu, ok. 50 ml należy oddać do muszli klozetowej. Środkowy strumień trafia do pojemnika. Należy uważać by nie zanieczyścić wnętrza, brzegów i zakrętki pojemnika. Trzeba natychmiast go zamknąć.

W zapaleniu pęcherza moczowego ważne jest zawsze rozważenie, czy można jeszcze stosować samoleczenie czy już konieczna jest konsultacja lekarska. Uświadamiajmy pacjentów, że w wielu sytuacjach furagina bez recepty nie jest dobrym rozwiązaniem…

mgr farm. Anna Skórka

Bibliografia:

  1. http://www.antybiotyki.edu.pl/pdf/uklmoczowyinternet.pdf
  2. Kirsten Lennecke, Kirsten Hagel, Klaus Przondziono: „Opieka farmaceutyczna w samoleczeniu wybranych chorób”; MedPharm Polska, 2016
  3. http://leki.urpl.gov.pl/files/FuraginumTeva_tabl_50mg.pdf