Pod koniec XIX wieku rozwój wszystkich nauk zbiegł się z początkami emancypacji kobiet. Czas ten dał nam pierwszą polską farmaceutkę i działaczkę społeczną, a obecnie patronkę muzeum farmacji w stolicy – Antoninę Leśniewską.

Dzieciństwo i edukacja

Antonina Leśniewska urodziła się w 1866 roku w Warszawie. Była córką lekarza, a po ukończeniu pensji Czarnowskiej dla panien, wyjechała kształcić się dalej do Sankt Petersburga, gdzie uczyła się na tak zwanych Kursach Bestużewskich. Następnie przez jakiś czas pracowała jako nauczycielka.
Jak łatwo się domyślić, dostęp do edukacji dla kobiet przedstawiał wówczas niezwykle problematyczną kwestię. Ze względu na swoje zainteresowania Leśniewska pragnęła zatrudnić się w aptece, co wymagało jednak uzupełnienia dotychczasowej edukacji o kurs łaciny. Ponieważ szkoły żeńskie nie prowadziły tego przedmiotu, Antonina musiała uczyć się samodzielnie i zdawać egzaminy w gimnazjum męskim. Wywołała tym niemałą sensację w lokalnym środowisku.
Dzięki protekcji ojca, została następnie pomocnicą w aptece prowadzonej przez jego przyjaciela, a po uzyskaniu pewnej praktyki, aplikowała na uniwersytet petersburski. Załatwianie zgody na kontynuowanie wykształcenia trwało kilka miesięcy. W końcu władze uniwersytetu udzieliły pozwolenia na naukę kobiety, jednak postawiono jej pewne warunki. Między innymi odmówiono jej korzystania z uczelnianego laboratorium, więc studentka musiała sama zorganizować sobie osobne pomieszczenie do przeprowadzania ćwiczeń i eksperymentów. Natomiast teoretyczną część zajęć, czyli wykłady, odbywała w trybie indywidualnym. Mimo takich przeciwności nie poddawała się ani na moment i w 1901 roku ukończyła studia. Była pierwszą kobietą w Polsce i w Rosji, która uzyskała tytuł magistra farmacji oraz prowizora.

Praca i działalność społeczna

Z początku Leśniewska nie myślała o powrocie do kraju. W 1901 r. otworzyła bardzo nowoczesną, jak na ówczesne standardy europejskie, żeńską aptekę w Sankt Petersburgu. Dokładniej, w budynku zajmowanym przez siedzibę Polskiego Towarzystwa Dobroczynności. Gmach znajdował się jednak w doskonałej lokalizacji – na Newskim Prospekcie, przy kościele św. Katarzyny, toteż żeńska placówka prędko zyskała sobie szeroki rozgłos.

Leśniewska szybko też zapragnęła wspomóc inne kobiety w zdobywaniu specjalistycznego wykształcenia. W 1903 roku zorganizowała przy swojej aptece dwuletnią Farmaceutyczną Szkołę dla Kobiet, po której na świecie przybyło 14 absolwentek o uprawnieniach prowizora i aż 184 panie o kwalifikacjach pomocnika aptekarskiego. Świadomość oraz możliwości kobiet zdecydowanie rosły, a już w 1905 r. powstało Stowarzyszenie Farmaceutek w Sankt Petersburgu, zaś w 1910 r. – Związek Równouprawnienia Kobiet Polskich.
Dla wszystkich nadciągały jednak wyjątkowo niespokojne czasy. Kiedy wybuchła pierwsza wojna światowa, Antonina Leśniewska zaangażowała się w pracę w Towarzystwie Pomocy Ofiarom Wojny, a także w Polskim Zrzeszeniu Niepodległościowym.

Powrót do Polski

W 1919 r., po uzyskaniu przez Polskę niepodległości, wróciła na stałe do kraju, gdzie kontynuowała działalność społeczną. Założyła między innymi dom dla repatriantów polskich w Ciechocinku, a także sierociniec w Starej Miłośnie pod Warszawą, przekształcony następnie w sanatorium w ramach walki z szerzącą się wówczas gruźlicą. Otworzyła też przy ulicy Marszałkowskiej aptekę, którą prowadziła do końca życia. W 1930 r. została odznaczona Krzyżem Kawalerskim Orderu Polonia Restituta za wybitne zasługi w zakresie działalności społecznej, prozdrowotnej i politycznej. Zmarła tuż przed wybuchem drugiej wojny światowej, 12 marca 1937 roku.

Publicystyka

Wspomnienia Antoniny Leśniewskiej związane z walką o wykształcenie zostały opublikowane w 1901 r. – najpierw po rosyjsku w Sankt Petersburgu, pt. “Po neprotorennoj doroge”, a następnie po polsku pt. “Nieprzetartym szlakiem”. W 1908 r. opublikowała także książkę o tytule “Nowa dziedzina pracy kobiet”, w której analizowała ówczesny rynek farmaceutyczny oraz jego problemy – także te związane z działalnością aptek, dostępem do edukacji oraz napotykaną na co dzień dyskryminacją. Właściciele aptek w tamtych czasach bardzo często odmawiali zatrudnienia paniom, argumentując, że ich obecność za kontuarem nie sprzyja obrotom ani wizerunkowi placówki. Leśniewska konsekwentnie walczyła z takimi poglądami, na własnym przykładzie dowodząc ich bezzasadności.

Była jedną z najwybitniejszych emancypantek polskich, osobą niezwykle światłą i niezależną, jak na epokę, w której przyszło jej pracować. Jej osiągnięcia zdecydowanie przetarły szlak kolejnym specjalistkom. Stanowiła żywy przykład na to, że nawet zmiany w skostniałym systemie są jednak możliwe. W 1985 r. w kamienicy na Marszałkowskiej, gdzie mieściła się jej apteka, utworzono muzeum farmacji. W 1996 r. z konieczności zostało ono przeniesione do nowej siedziby przy ul. Piwnej, gdzie funkcjonuje do dziś.

Portrety słynnych farmaceutów – odc. II