foto: riopatuca/shutterstock.com

Czy zauważyliście, że rodzice noworodków nie pytają już w aptece o kapsułki typu twist-off z witaminą K? Wszystko to za sprawą opublikowanych we wrześniu 2016 roku zaleceń Konsultanta Krajowego w dziedzinie Pediatrii i Polskiego Towarzystwa Pediatrycznego, dotyczących krwawienia z niedoboru witaminy K. Dokument całkowicie zmienia wcześniejszy sposób postępowania, wprowadzając jako obowiązujące jednorazowe podanie witaminy K intra muscularis lub podawanie doustne, według określonego schematu.

Witamina K u noworodków

Witamina K jest niezbędna człowiekowi od pierwszych chwil życia. Bierze udział w procesie utrzymania hemostazy poprzez wpływ na syntezę czynników krzepnięcia II, VII, IX, X oraz produkcję białek antykrzepliwych. Jeśli zdarzają się niedobory, mogą mieć poważne konsekwencje pod postacią krwotoku. W przeciwieństwie do innych witamin, witamina K jest w ograniczonym stopniu transportowana przez łożysko – od mamy do dziecka. W okresie noworodkowym i niemowlęcym jej źródłem może być pokarm bądź endogenna synteza przez bakterie jelitowe. Jeśli dziecko jest karmione mlekiem modyfikowanym (zawartość witaminy K ok. 5µg/100 ml) otrzymuje odpowiednią dawkę witaminy, dodatkowo uzupełnianą syntezą jelitową przez szczepy Enterobacteriaceae. Mleko kobiece natomiast zawiera niewielkie ilości witaminy K (ok. 0,25 µg/100 ml), a obecne w jelicie dziecka szczepy Bifidobacterium jej nie produkują. Nie oznacza to oczywiście, że należy rezygnować z karmienia piersią na rzecz karmienia sztucznego. Wszak to tylko jeden z nielicznych przypadków, gdy mleko modyfikowane może wydawać się lepsze od mleka kobiecego.

VKDB

Chorobę krwotoczną noworodków rozpoznano po raz pierwszy ponad 100 lat temu. Krwawienia zależne od braku witaminy K (VKDB; Vitamin K Deficiency Bleeding) można podzielić na:

  • wczesne – występują w pierwszej dobie życia i są związane z farmakoterapią, jaką podczas ciąży stosowała mama dziecka oraz z niektórymi jej chorobami (np. Leśniowskiego – Crohna);
  • klasyczne – mogą się pojawić między drugą a siódmą dobą życia, a do czynników ryzyka zaliczane są: leki stosowane w ciąży przez mamę, poród zabiegowy, zamartwica, wcześniactwo, zespół aspiracji smółki, późne rozpoczęcie karmienia piersią;
  • późne – rozpoczyna się między drugim tygodniem a szóstym miesiącem życia dziecka.
    Najczęstsze są krwawienia śródczaszkowe, krwawienia do innych narządów wewnętrznych oraz ze skóry i pępka.

Profilaktyka

W Polsce pierwsze zalecenia dotyczące suplementacji witaminą K noworodków i niemowląt w pierwszych trzech miesiącach życia obowiązywały od 2007 roku. Mówiły one o podaniu witaminy K domięśniowo w dawce 1 mg zaraz po urodzeniu, a potem codziennie od 3 tygodnia do ukończenia 3 miesięcy w dawce 25 µg. Kolejne zalecenia zostały przygotowane na przełomie 2015 i 2016 roku. Tu zmieniała się dawka witaminy K z 25 na 150 µg. Jednak gdy w lipcu 2016 roku Europejskie Towarzystwo Gastroenterologii Pediatrycznej, Hepatologii i Żywienia  (ESPGHAN) opublikowało swoje zalecenia, Konsultant Krajowy w dziedzinie Pediatrii, po konsultacjach z zespołem ekspertów, podjął decyzję o dostosowaniu polskich rekomendacji do tych europejskich.

Aktualne zalecenia Konsultanta Krajowego w dziedzinie Pediatrii i Polskiego Towarzystwa Pediatrycznego

W uchwale 81/2016 z dnia 02.09.2016 wskazano na konieczność objęcia wszystkich noworodków profilaktyką VKDB. Rodzice dziecka powinni zostać poinformowani o funkcji witaminy K w organizmie i o możliwych konsekwencjach jej niedoboru. Podanie witaminy K powinno być odnotowane w książeczce zdrowia dziecka. Rekomendowane jest podanie domięśniowe, jednak jeśli rodzice nie wyrażą na to zgody lub istnieją wyraźne przeciwwskazania (np. hemofilia) witaminę można podać doustnie. Podanie domięśniowe pozwala na utrzymanie stałego, bezpiecznego stężenia witaminy K we krwi dziecka przez długi okres czasu. Podanie doustne – przez ok. 1 tydzień.

Podanie witaminy K wszystkich noworodkom donoszonym:

  • jednorazowo domięśniowo w dawce 1 mg – w ciągu pierwszych 6 godzin po urodzeniu. Zgodnie z obowiązującym stanowiskiem wielu autorów rekomenduje drogę domięśniową podawania witaminy K ze względu na jej skuteczność i wiarygodność podania.
  • doustnie:
    • 2 mg zaraz po urodzeniu – w czasie pierwszego karmienia, a następnie w dawce 1 mg jeden raz w tygodniu – u niemowląt karmionych piersią, do ukończenia 3. miesiąca życia
    • 3  x 2 mg zaraz po urodzeniu,  następnie w tej samej dawce pomiędzy 4. a 6. dniem życia oraz pomiędzy 4. a 6. tygodniem życia.

Jeśli dziecko zwymiotuje w ciągu 1 godziny od podania należnej dawki witaminy K, to należy ją powtórzyć.

Podanie witaminy K wszystkim noworodkom urodzonym przedwcześnie – jednorazowo domięśniowo w ciągu pierwszych 6 godzin po urodzeniu w dawce:

  • 0,5 mg przy masie urodzeniowej 1500 g lub mniejszej,
  • 1,0 mg przy masie urodzeniowej powyżej 1500 g (u dzieci z masą ciała < 750 g możliwa jest podaż i.v.).

Zalecenia wyraźnie podkreślają znaczenie witaminy K dla zdrowia i życia dzieci. W naszej pracy za pierwszym stołem możemy spotkać się obecnie z rodzicami, którzy poszukują witaminy K w dawce 2 mg (jeden z takich „poszukujących”  tatusiów był inspiracją do powstania tego tekstu).

mgr farm. Anna Skórka

  1. Bibliografia:
  2. http://www.owptp.pl/wp-content/uploads/2016/11/Profilaktyka-krwawienia-z-niedoboru-witaminy-K-2016.pdf
  3. „Suplementacja Diety. Wytyczne postępowanie u dzieci, kobiet ciężarnych i karmionych piersią. pod red. A. Dobrzańskiej, MediaPress 2015
  4. „Zalecenia dotyczące profilaktyki krwawienia z niedoboru witaminy K” Standardy Medyczne/Pediatria 2016 t. 13:26-37