foto: Photographee.eu/shutterstock.com

Leki oraz najpopularniejsze używki mogą stać się przyczyną poważnej bezsenności. Należy zwracać więc szczególną uwagę na to, by nie stosować preparatów potęgujących insomnię w godzinach popołudniowych oraz wieczornych (zawsze czytajmy ulotkę informacyjną preparatu), a także odpowiedzialnie korzystać z używek. Jakie substancje są szczególnie niebezpieczne? W pierwszej części artykułu przeanalizujemy leki (również OTC), przez które nie możemy spać.

Leki stymulujące (pobudzające)

Teofilina

Teofilina to pochodna metyloksantyny stosowana w stanach chorobowych związanych ze zwężeniem dróg oddechowych (astma, POChP, stany zapalne oskrzeli z odczynem spastycznym).

W wyniku nadmiernego pobudzenia podczas jej zażywania u pacjenta może wystąpić bezsenność. W takiej sytuacji lekarz powinien koniecznie zmodyfikować farmakoterapię, a możliwości w ww. schorzeniach jest naprawdę wiele.

Sympatykomimetyki

Bardzo popularne sympatykomimetyki to również substancje stymulujące. Wchodzą one w skład wielu preparatów stosowanych na przeziębienie i to tych dostępnych bez recepty.

Pseudoefedryna obecna jest m.in. w następujących lekach: Ibuprom Zatoki, Acatar Acti-Tabs, Tabcin Trend, Gripex, Nurofen Zatoki, Cirrus, Metafen Zatoki.

Fenylefryna występuje głównie w popularnych „saszetkach na przeziębienie”: Theraflu Extra Grip, Febrisan, Vicks SymptoMed Complete czy Flucontrol Hot.

Xylometazolina i bliźniacza Oksymetazolina to składniki aerozoli i kropli stosowanych w nieżycie nosa tj. Otrivin, Nasivin, Acatar, Vicks Sinex.

Przeziębienia nie powinniśmy leczyć w godzinach wieczornych sympatykomimetykami. Wskutek nadmiernego pobudzenia mogą one prowadzić do problemów ze snem.

Inhibitory monoaminooksydazy (IMAO)

IMAO to grupa leków stymulujących stosowanych zarówno w depresji (oddziaływanie na MAO-A), jak i (w dużo mniejszym stopniu) w niedociśnieniu tętniczym (istotny wpływ na MAO-B). Do grupy tej należą m.in. selegilina oraz moklobemid.

W przypadku wystąpienia nadmiernego pobudzenia oraz bezsenności niezbędna powinna okazać konsultacja z lekarzem specjalistą w celu skorygowania dawki bądź zamiany na inny preparat.

Niektóre IMAO paradoksalnie mogą również powodować nadmierną senność.

Leki przeciwpadaczkowe

Karbamazepina

Pochodna dibenzoazepiny stosowana w leczeniu padaczki wykazuje ciekawą właściwość. U osób zdrowych poprawia jakość i parametry snu. Natomiast u cierpiących na depresję wpływa na deprywację snu i może doprowadzić do bezsenności.

Fenytoina

Inny preparat stosowany w leczeniu padaczki fenytoina (pochodna hydantoiny), działający przeciwdrgawkowo oraz przeciwarytmicznie, może zwiększać długość zasypiania oraz zmniejszać wydajność snu.

Leki beta-adrenolityczne (beta-blokery)

Jak sama nazwa wskazuje, są to leki działające antagonistycznie względem receptorów adrenergicznych β1 i β2. Hamują działanie układu współczulnego (adrenergicznego), wpływając niemal na cały organizm. Jest to jedna z najważniejszych grup leków stosowanych w kardiologii, głównie w nadciśnieniu tętniczym oraz chorobie niedokrwiennej serca. Dzięki swojemu wpływowi na układ współczulny znajdują one również zastosowanie w innych schorzeniach takich jak jaskra czy nadczynność tarczycy.

Beta-Blokery mogą wywoływać obniżenia nastroju oraz koszmary senne. Dotyczy to szczególnie lipofilnych beta-adrenolityków łatwo przekraczających barierę krew-mózg. Do grupy tej należy m.in. propranolol, mający wielorakie zastosowanie (nadciśnienie, dławica piersiowa, profilaktyka zawału serca, arytmia, stany lęku sytuacyjnego i uogólnionego) oraz metoprolol, niezwykle popularny szczególnie w przypadku leczenia zbyt wysokiego ciśnienia krwi.

Gdy po zastosowaniu tego typu leków występują zmiany nastroju oraz koszmary senne rozwiązaniem może być zamiana na beta-bloker, który nie będzie posiadał właściwości pozwalających na łatwe przekraczanie bariery krew-mózg.

Inhibitory zwrotnego wychwytu serotoniny (SSRI)

SSRI to niejednorodna grupa najpopularniejszych leków przeciwdepresyjnych. Ich mechanizm działania polega na hamowaniu reabsorbcji serotoniny (tzw. hormonu szczęścia) przez neurony wskutek czego zwiększa się jej stężenie w szczelinie synaptycznej. Do najpopularniejszych przedstawicieli tej grupy należą citalopram, escitalopram oraz fluoksetyna.

Leki te leczą stany depresyjne, wpływając na nastrój oraz stymulację organizmu. W wielu przypadkach u chorych stosujących SSRI występuje bezsenność. Z tego powodu lek ten nie powinien być stosowany wieczorem.

Gryzeofulwina

To antybiotyk przeciwgrzybiczy, hamujący syntezę składnika ściany komórkowej grzyba (chitynę) oraz wpływający na dysfunkcję funkcjonowania jego jądra komórkowego. Obecnie preparat ten jest w naszym kraju niedostępny.

Może także wywoływać bezsenność oraz koszmary senne.

Diuretyki

Grupa leków, których działanie opiera się na zwiększeniu diurezy, a więc objętości wydalania moczu. Preparaty te są stosowane głównie w nadciśnieniu tętniczym, niewydolności nerek czy też wątroby, także obrzękach o różnej etiologii.

Stosowane w godzinach popołudniowych bądź wieczornych mogą wywołać konieczność częstego oddawania moczu w nocy, co może skutkować niespokojnym i przerywanym snem.

mgr farm. Mateusz Dutka

Zapraszamy na drugą część artykułu „Uwaga na substancje wywołujące bezsenność”, w której przedstawiamy, dlaczego używki mogą niekorzystnie wpływać na nasz spokojny sen.

* W artykule przedstawione są jedynie wybrane leki działające niekorzystnie na nasz sen. Bezsenność może być spowodowana również przez wiele innych środków farmakologicznych.