foto: Csaba Deli/shutterstock.com

Zapalenie gardła to jedna z najczęstszych dolegliwości, z jaką obecnie się borykamy. W Wielkiej Brytanii lekarz rodzinny statystycznie na 2000 zadeklarowanych pacjentów konsultuje 120 osób właśnie z tym schorzeniem. Dodatkowo zdecydowana większość pacjentów nie leczy zapalenia gardła u lekarza, a u farmaceuty bądź też na własną rękę. Dane wskazują, że jedynie co 6 osoba cierpiąca na tę dolegliwość trafia do lekarza. Co więcej, osoba dorosła doświadcza zapalenia gardła statystycznie 2/3 razy w roku. Warto więc wiedzieć więcej o tym schorzeniu.

Etiologia – częściej wirusy niż bakterie

Aż 70-90 % wszystkich przypadków zapalenia gardła spowodowanych jest infekcją wirusową. Pozostałe przypadki mają etiologię bakteryjną, a najczęstszym patogenem jest paciorkowiec beta-hemolizujący grupy A (Streptococcus pyogenes). W tym przypadku możemy mówić o anginie.

Kliniczne rozróżnienie tła wirusowego bądź bakteryjnego w przypadku zapalenia gardła jest niezwykle trudne. Niemniej w większości przypadków, niezależnie od jego etiologii, jest ono związane ze dolegliwościami górnych dróg oddechowych. Bardzo rzadko natomiast pojawiają się schorzenia typu mononukleoza zakaźna, zakażenie wirusem opryszczki pospolitej, kandydoza, zmiany polekowe oraz nowotworowe.

Objawy kliniczne

Obok bólu gardła (który także może być izolowanym symptomem) mogą występować inne objawy ogólnoustrojowe jak katar, kaszel, gorączka, ból głowy czy chrypka, a więc dolegliwości typowe dla każdego przeziębienia. U 40 % osób ustępują one po 4 dniach, a u aż 85 % po tygodniu od pojawienia się pierwszych objawów.

Jak rozróżnić bakteryjne i wirusowe zapalenia gardła?

Bakteryjne zapalenie gardła występuje częściej wśród dzieci w wieku szkolnym. Dodatkowo jego prawdopodobieństwo wzrasta, gdy na migdałkach pojawia się wysięk, chory odczuwa ból na węzłach szyjnych przednich, ma wysoką gorączkę i nie kaszle. Jednak nawet u osób, u których występują te 4 klasyczne objawy, zakażenie bakteryjne może się nie potwierdzić. Robienie wymazów gardła również nie jest najlepszym pomysłem, gdyż bezobjawowe nosicielstwo Streptococcus dotyczy aż 40 % populacji i ciężko tak naprawdę odróżnić chorego od nosiciela. Wirusowe zapalenie gardła charakteryzuje częsty kaszel, niewielka gorączka oraz ból głowy.

Gdy zachodzi podejrzenie bakteryjnego zapalenia gardła zaleca się skierowanie pacjenta do lekarza. Zastosowanie antybiotyków skraca długość leczenia, ale niezbyt drastycznie. Według przeprowadzonych badań zaledwie o jeden dzień. Jednak w praktyce lekarze wypisują antybiotyki, często również wraz z chemioterapeutykami. W cięższych przypadkach, jeśli w wywiadzie stwierdzono gorączkę reumatyczną, zapalenie tkanki okołomigdałkowej i znaczne objawy ogólne The National Institute of Health and Clinical Excellence zaleca 10 – dniową terapię penicyliną lub erytromycyną (przy alergii na penicylinę).

Mononukleoza zakaźna – choroba całujących się

Zapalenie gardła może być spowodowane występowaniem mononukleozy zakaźnej, wywoływanej przez wirus Epsteina-Barr. Najczęściej zakażenie następuje poprzez ślinę, stąd nieoficjalna nazwa tej choroby. Objawy schorzenia są bliźniacze do paciorkowcowego zapalenia gardła. Pojawia się ból gardła, gorączka, zapalenie węzłów chłonnych, czasem wysięk na migdałkach. Może również wystąpić plamista wysypka.

Uraz mechaniczny

Dym papierosowy, obecność ciała obcego lub refluks żołądkowo-przełykowy mogą także stać się bezpośrednią przyczyną zapalenia gardła.

Zapalenie gardła spowodowane lekami

  • Kaptopril
  • Karbimazol
  • Leki cytotoksyczne
  • Neuroleptyki np. klozapina
  • Penicylamina
  • Sulfasalazyna
  • Antybiotyki zawierające siarkę

Ww. leki mogą wywoływać agranulocytozę (spadek liczny neutrofilii we krwi), która w konsekwencji może objawiać się zapaleniem gardła, a także nadżerkami błony śluzowej jamy ustnej, gardła oraz migdałków. Nie jest również wykluczone pojawienie się pełnej infekcji z wszystkimi jej charakterystycznymi objawami.

Rak krtani i migdałków

Oba te ciężkie schorzenia związane są z paleniem tytoniu i nadużywaniem alkoholu. Częściej występują u mężczyzn niż u kobiet. Podstawowymi objawami są ból gardła oraz trudności w przełykaniu. Poza tym u pacjentów dotkniętych rakiem migdałków może występować dotkliwy ból promieniujący.

Czynniki wskazujące na konieczność skierowania pacjenta do lekarza

  • wysoka gorączka i powiększone węzły chłonne
  • znaczny wysięk na migdałkach
  • trudności w połykaniu
  • czas trwania schorzenia przekraczający 2 tygodnie
  • towarzysząca wysypka skórna
  • działanie niepożądane leków

Ból gardła, mimo że w zdecydowanej większości przypadków jest niegroźnym symptomem, czasem może być następstwem bardzo poważnej choroby, takiej jak angina, mononukleoza zakaźna, agranulocytoza czy w skrajnych przypadkach rak krtani bądź migdałków. Dlatego nie należy go bagatelizować, szczególnie gdy problem trwa przez dłużej niż kilka dni.

mgr farm. Mateusz Dutka

Zapraszamy na drugą część artykułu Zapalenie gardła – czy to na pewno niegroźna dolegliwość? a w niej dowiemy się jakie środki znajdziemy w aptece, aby móc skutecznie walczyć z zapaleniem gardła.