foto: leadenpork/shutterstock.com

Atopowe zapalenie skóry jest niezwykle uciążliwym schorzeniem, wymagającym bardzo dobrej współpracy między lekarzem i chorym, a w przypadku dziecka także jego rodzicami. Dolegliwości jakie powoduje AZS mogą znacząco wpływać na funkcjonowanie pacjenta. Leczenie AZS przysparza często wiele trudności. Jaką rolę w terapii odgrywają suche i mokre opatrunki? Czy warto sięgać po bieliznę leczniczą, która zaczyna pojawiać się w aptekach? Czy wilgotne legginsy, bluzki czy czapeczki mogą wspomóc leczenie AZS?

AZS – trudny przeciwnik

Atopowe zapalenie skóry jest jedną z najczęstszych chorób dermatologicznych – w krajach zachodnich dotyka nawet 10 – 20 % osób. Pierwsze objawy pojawiają się zazwyczaj we wczesnym dzieciństwie. Szacuje się, że 60 % przypadków AZS ma początek w pierwszym roku życia dziecka, a ok. 90 % przed ukończeniem przez dziecko 5 lat. Choroba ma wieloczynnikową patogenezę – wpływ wywierają zarówno uwarunkowania genetyczne, jak i środowiskowe. Pierwsze objawy choroby związane są z zaburzeniami bariery ochronnej skóry, funkcji układu odpornościowego, wpływem alergii i bakterii kolonizujących skórę. Skóra pacjentów z AZS jest sucha, pojawia się świąd i wyprysk. Częste są nadkażenia Staphylococcus aureus. Leczenie w 1. linii terapeutycznej obejmuje przede wszystkim codzienną pielęgnację i terapię preparatami emolientowymi, które odbudowują barierę ochronna skóry. Konieczna jest też edukacja chorego i jego najbliższych oraz unikanie kontaktu z prowokującymi alergenami i czynnikami drażniącymi. 2. linia terapeutyczna to stosowanie miejscowych glikokortykosteroidów (mGKS), wykazujących działanie przeciwzapalne. W razie potrzeby można wdrożyć leczenie inhibitorami kalcyneuryny, preparatami przeciwdrobnoustrojowymi i przeciwhistaminowymi. Jeśli zabiegi nadal nie są skuteczne, zalecana jest 3. linia terapii – leczenie systemowe z użyciem cyklosporyny A, metotreksatu, azatiopryny, mykofenolanu. foto- lub immunoterapii. Leczenie ma przede wszystkim na celu poprawę komfortu życia pacjenta, zmniejszenie stanu zapalnego, przywrócenie skórze właściwości ochronnych. Metoda leczenia musi być zawsze indywidualnie dobrana przez dermatologa, do objawów występujących u danego pacjenta. W wielu przypadkach wystarcza leczenie emolientami. W innych konieczne jest leczenie ogólnoustrojowe.

Mokry opatrunek

Stosowanie mokrych opatrunków w AZS opisywane jest w literaturze od ponad 30 lat, a podstawy metody sięgają starożytnego Egiptu, gdzie na rany stosowano olej lniany i miód oraz jedwabne i lniane opatrunki. WWT (wet-wrap treatment) to stosowanie dwuwarstwowego opatrunku, mokrego – bliżej ciała i suchego na zewnątrz, mające zastosowanie w terapii AZS, egzemy, łuszczycy czy liszaja płaskiego. Zarówno suchą, jak i mokrą warstwę można wykonać z bandaży tubularnych (w formie rękawa), zwijanych bądź z zastosowaniem specjalistycznej odzieży.

  • Wskazania – w ciężkiej postaci choroby lub przy zaostrzeniach; u dzieci powyżej 6. miesiąca życia.
  • Przeciwwskazania – zakażenia skóry; wilgotny opatrunek spowodowałby rozprzestrzenianie się zakażenia.
  • Sposób stosowania – przed zastosowaniem opatrunku mokrego pacjent powinien wziąć krótką (5 min) kąpiel, by zmyć z ciała wysięk, naskórek, strupy; na 2 minuty przed końcem kąpieli należy dodać do niej emolient; po delikatnym osuszeniu skóry należy nałożyć na ciało pierwszą warstwę opatrunku – zmoczoną w letniej wodzie, emoliencie lub w roztworze mGKS (o sposobie nasączania musi zdecydować lekarz); na warstwę mokrą nakłada się suchą; opatrunek zakładany jest na 3-24 godziny, przy czym, co 2-3 godz. należy zwilżać warstwę wilgotną (mokrą gazą lub spryskiwaczem z wodą), tak by nie wyschła zupełnie. Jeśli leczenie łączy WWT i mGKS zazwyczaj kuracja trwa 7-14 dni. Jeśli stosowane są same emolienty – kuracja może trwać dłużej, w zależności od potrzeb.
  • Zalety metody – WWT tworzy mechaniczną ochronę przed drapaniem, dzięki czemu ułatwia odbudowę naskórka; poprzez proces parowania stymulowane są zakończenia włókien nerwowych, odpowiedzialnych za uczucie zimna, kurczą się naczynia krwionośne – pacjent odczuwa schłodzenie skóry, zmniejszenie świądu; okluzja zwiększa wchłanianie emolientów i mGKS (można zastosować słabsze sterydy lub całkowicie je wyeliminować), stosowane kremy, maści mają wydłużony czas kontaktu ze skórą, nie wycierają się o pościel; szczególnie polecane jest stosowanie WWT na noc (nie może to jednak zastąpić dziennej pielęgnacji skóry). Metoda podnosi jakość życia pacjenta. Leczenie z mGKS zazwyczaj stosowane jest w szpitalach, natomiast z emolientami może być wykonywane w warunkach domowych, po przeszkoleniu.

Metoda jest dobrze tolerowana i bezpieczna. Zgodnie z wynikami dotychczasowych badań przynosi wręcz spektakularne, szybkie efekty. Wymaga jednak dalszych badań, szczególnie dotyczących połączenia WWT z mGKS.

Suchy opatrunek

Może być stosowany w lżejszych postaciach AZS. Metoda polega na zakładaniu jednej warstwy opatrunku. Podobnie jak w przypadku aplikacji mokrej, przed założeniem należy wziąć kąpiel z emolientami i nasmarować odpowiednimi kremami lub maściami. Suchy opatrunek zabezpiecza skórę przed drapaniem i niekorzystnym wpływem środowiska (alergenów, środków drażniących). Metoda pozwala na dłuższy kontakt skóry z emolientami i mGKS, dochodzi też do ich zwiększonej absorpcji.

Odzież specjalistyczna do metod suchego i mokrego opatrunku

Choć do obu metod można wykorzystać zwykłe zwijane bandaże, to jednak o wiele bardziej praktyczne jest zastosowanie specjalnie w tym celu przygotowanej odzieży. Produkowana jest z połączenia wiskozy, elastanu i nylonu. Bardzo dobrze się rozciąga, dzięki czemu można ją łatwo i sprawnie założyć, co jest szczególnie istotne w przypadku małych pacjentów. Na świecie jest kilku producentów odzieży specjalistycznej – w Polsce dostępna jest ta firmy Comfifast. W ofercie znajdują się ubrania dla dzieci, młodzieży i dla dorosłych: koszulki, legginsy, rajstopy, czapki, rękawiczki i skarpety. Dzięki zewnętrznym szwom ubrania nie uwierają. Można je prać w temperaturze max. 60OC, w pralce. W przypadku opatrunków tylko na kończyny warto sięgać po bandaże w kształcie rękawa. Można odciąć je w dowolnej długości i nałożyć – albo pojedynczo, albo jako mokry opatrunek – podwójnie.

Mokre i suche opatrunki są bardzo obiecującym sposobem leczenia AZS. Przynoszą pacjentom zdecydowaną ulgę. Jeśli są stosowane pod kontrolą lekarza, zgodnie z przeznaczeniem i w określonych wskazaniach, leczenie jest skuteczne i bezpieczne.

mgr farm. Anna Skórka

Bibliografia:

  1. Atopowe zapalenie skóry – aktualne wytyczne terapeutyczne. Stanowisko ekspertów Sekcji Dermatologicznej Polskiego Towarzystwa Alergologicznego i Sekcji Alergologicznej Polskiego Towarzystwa Dermatologicznego; Lekarz POZ 1/2015
  2. Katarzyna Osinka, Karolina Dumycz, Julita Chądzyńska: Leczenie atopowego zapalenia skóry mokrymi opatrunkami u dzieci; TERAPIA 11-12/2016
  3. http://www.bestmedicalbrands.com/metoda-mokre-opatrunki-wet-wraps-therapy