Foto: wavebreakmedia/Shutterstock.com

Leki oczne są stosowane przez pacjentów przy chorobach gałki ocznej, w okresie pooperacyjnym, gdy oko jest zaczerwienione, wysuszone, swędzi. Aby ich przyjmowanie było skuteczne i bezpieczne, muszą spełniać określone wymagania. Nie bez znaczenia pozostaje także sposób ich aplikacji. Nauczmy naszych pacjentów właściwie stosować preparaty do oka.

Po otwarciu stosować przez…

Wszystkie preparaty podawane do oka, niezależnie czy są to krople, maść czy żel, muszą spełniać wymagania najwyższej klasy czystości mikrobiologicznej: nie mogą zawierać drobnoustrojów ani ich form przetrwalnikowych. Jałowość preparatów musi być utrzymana przez cały okres stosowania. Niezwykle istotne jest, by pacjenci używali leków przez określony przez producenta czas po otwarciu opakowania. Utrata czystości mikrobiologicznej może bowiem skutkować rozwojem drobnoustrojów, w tym szczególnie niebezpiecznej pałeczki ropy błękitnej Pseudomonas aeruginosa, która wytwarzając kolagenazę powoduje podziurawienie rogówki oka i „otwarcie wrót” zakażenia. Podpowiedzmy pacjentom, by otwierając opakowanie leku ocznego zapisywali na nim datę – pozwoli to uniknąć stosowania preparatów przeterminowanych. Dla zachowania jałowości krople oczne pakowane są w:

  • opakowania do jednorazowego stosowania, tzw. minimsy – nie ma konieczności stosowania środków konserwujących; niezakroploną pozostałość należy wyrzucić, nie zostawiać „na później”;
  • opakowania wielorazowego dawkowania – konieczne jest zastosowanie konserwantów, po otwarciu można je stosować zazwyczaj przez 4 tygodnie a po tym czasie wyrzucić; jeśli pacjent jest alergikiem istnieje niebezpieczeństwo uczulenia na środki konserwujące lub pojawienia się dyskomfortu czy podrażnienia;
  • nowoczesne opakowania wielodawkowe z systemem typu ABAK (w butelkę wbudowana jest membrana filtrująca, która pozwala na utrzymanie jałowości przez okres od 2 do 3 miesięcy; jednocześnie zachowany jest tradycyjny, wygodny dla pacjenta sposób zakraplania) i COMOD (system jest zamknięty – specjalnie opracowana budowa zapobiega przedostaniu się powietrza zewnętrznego do wnętrza pojemnika; preparaty nawilżające są jałowe przez 6 miesięcy, pozostałe – 3 miesiące); preparaty tego typu są zazwyczaj droższe od zwykłych wielodawkowych, ale korzyść z ich stosowania jest podwójna – brak konserwantów przy zachowanej jałowości oraz możliwość nawet półrocznego korzystania.

Przed podaniem leku konieczne jest:

  • przechowywanie preparatów w określonych przez producenta warunkach – zwykle z daleka od światła, w temperaturze pokojowej, czasami w lodówce;
  • sprawdzenie daty ważności preparatu przy pierwszym otwarciu, a przy kolejnym czasu jaki upłynął od daty otwarcia, zapisanej na opakowaniu;
  • w miarę możliwości ocena wzrokowa, czy lek nie uległ zmianom, mogącym świadczyć o rozkładzie substancji leczniczej;
  • ogrzanie opakowania do temperatury zbliżonej do temperatury ciała przez kilkuminutowe trzymanie w dłoniach – jest to szczególnie istotne w przypadku leków przechowywanych w lodówce; zastosowanie zimnych kropli zadziała drażniąco, uruchomiony zostanie mechanizm obronny oka, wydzielające się łzy wypłuczą zakroplony preparat;
  • staranne umycie rąk mydłem, dokładne opłukanie wodą i osuszenie – ważne by nic z dłoni nie dostało się do oka – potencjalne drobnoustroje, które mogłyby wywołać zakażenie czy zanieczyszczenia, podrażniające i wywołujące łzawienie;
  • dokładne wstrząśnięcie opakowania, jeżeli lek występuje w postaci zawiesiny.

Aby właściwie zaaplikować lek należy:

  • odchylić głowę do tyłu, spojrzeć w górę i zatrzymać wzrok w jednym punkcie – pomoże to ograniczyć mruganie;
  • dwoma palcami odciągnąć dolną powiekę;
  • uważać, by nie dotknąć końcówką do oka, powieki, ręki czy innej powierzchni;
  • lek podaje się do worka spojówkowego, po stronie bliższej skroniom – podanie w okolice kanału łzowego spowoduje spłynięcie kropli do gardła lub nosa; maści oczne podaje się do worka spojówkowego lub na brzeg powieki;
  • zawsze podawać tylko jedną kroplę – pojemność worka spojówkowego wynosi 30 µl, jedna kropla zaś to 70 µl; już jednak kropla tylko w połowie zmieści się w worku spojówkowym, a podanie każdej kolejnej spowoduje wypłynięcie leku lub jego odpływ do gardła; wyjątek stanowi podanie roztworu soli fizjologicznej w celu oczyszczenia oka, można wówczas jednorazowo zastosować większą ilość preparatu i oko „przepłukać”;
  • zachować odstęp między podaniem dwóch porcji tego samego lub różnych leków – konieczne jest odczekanie, aż pierwsza kropla się wchłonie – przy kroplach wodnych jest to 15 minut, przy lekach o zwiększonej lepkości przerwa powinna wynosić ok. 45 min.;
  • po zakropleniu zamknąć oczy i przez 2-3 minuty nie mrugać, a następnie nadmiar preparatu usunąć przy pomocy jałowego gazika;
  • w przypadku kilku preparatów zaczynamy zawsze od kropli wodnych, potem te o zwiększonej lepkości, następnie maści lub środki o działaniu nawilżającym; ważne by zachowywać odpowiednie odstępy czasowe pomiędzy kolejnymi aplikacjami.

Przestrzeganie zasad pozwoli pacjentom na bezpieczne stosowanie leków ocznych. Ważne też, by pacjent wiedział, że do oka stosuje się wyłącznie leki oczne. Niby sprawa oczywista, ale w praktyce bywa różnie.

mgr farm. Anna Skórka

Bibliografia:

  1. Farmacja Stosowana, pod red. S. Janickiego, A. Fiebiga, M. Sznitowskiej, Wydawnictwo PZWL 2008
  2. Technologia postaci leku – wykłady WUM, Warszawa
  3. https://www.e-aptekarska.pl/uploads/Farmakoterapia.pdf