W aptece bardzo często zdarzają się sytuacje, gdy pacjenci nie mając recepty, proszą o lek dostępny jedynie z przepisu lekarza. Jak w takiej sytuacji powinien zachować się farmaceuta? Wydać taki lek czy odmówić i skierować pacjenta do specjalisty? Każdy taki przypadek należy rozpatrywać indywidualnie. W drugiej części artykułu konkretne przykłady rozmów między pacjentem a farmaceutą.

Co zrobi farmaceuta?

Długie kolejki do lekarzy, a jak podają niektóre źródła – jedne z najdłuższych w Europie, sprawiają, że do konwersacji na temat wydania leków Rp bez recepty dochodzi właściwie codzienne. Podejście farmaceutów do tego tematu jest naprawdę różne. Często także uzależnione od decyzji pracodawcy. Dlatego pacjent nigdy nie ma pewności, że wchodząc do apteki, otrzyma dany preparat bez recepty. Jak wyglądają takie rozmowy?

PRZYKŁAD NR 1

[…]

Pacjent: Dzień dobry, poproszę Rutinoscorbin* i Amlozek**.

Farmaceuta: Dzień dobry, niestety Amlozek jest dostępny jedynie na receptę.

Pacjent: Proszę Pana, chyba Pan nie myśli, że przyszedłem tutaj po Rutinoscorbin.

Farmaceuta: Niestety nie mogę wydać Panu tego preparatu.

Pacjent: Ale przecież ja go zawsze dostaje bez recepty.

Farmaceuta: Nie jest nawet powiedziane, że powinien Pan go nadal stosować. Być może potrzebuje Pan aktualnie większej dawki. Dlatego naprawdę warto się udać do lekarza, żeby kontrolować zażywane przez siebie leki.

Pacjent: Czyli nie dostane?

Farmaceuta: Niestety nie.

[…]

Istnieją różne taktyki zachowywania się pacjentów w takich sytuacjach. Ta jest najmniej skuteczna. Farmaceuta nie ma obowiązku wydania leku w takim przypadku, a biorąc pod uwagę bardzo lekceważące zachowania pacjenta, nie ma w tym momencie nawet na to nawet ochoty. Nadciśnienie to choroba, którą powinno się systematycznie kontrolować, a w tej sytuacji mamy do czynienia z pacjentem, który jest już właściwie przyzwyczajony do tego, że dostaje dany lek bez recepty. Gdy taka tendencja potrwa u niego przez dłuższy czas i będzie on sam decydował o swojej farmokoterapii, może się to skończyć tragicznie. Nie sądzę, żeby jednorazowa odmowa farmaceuty pozwoliła mu w tej sytuacji zacząć patrzeć bardziej odpowiedzialnie na swoje zdrowie, ale jeśli zareagują tak również inni, to taki pacjent, w końcu będzie musiał udać się do lekarza.

PRZYKŁAD NR 2

[…]

Pacjentka: Panie Farmaceuto, miałabym wielką prośbę. Jestem turystką, stosuje stale Metformax***, ale niestety nie wzięłam ze sobą opakowania i aktualnie pozostaje bez leku..

Farmaceuta: Jaką dawkę Pani zażywa?

(pacjentka wyjmuje puste opakowanie)

Pacjentka: 500 mg

Farmaceuta: ok, wyjątkowo wydam Pani ten preparat, nie może Pani zostać bez leku..

Pacjentka: Dziękuję Panu, jestem bardzo wdzięczna.

[…]

Takie podejście pacjenta sprawia, że farmaceuta zaczyna brać na poważnie możliwość wydania leku. Ustalenie dawki jest tutaj sprawą kluczową, by ekspedient miał podstawy do wydania preparatu na receptę farmaceutyczną. Dodatkowo w tej sytuacji pacjentka potwierdziła zażywaną dawkę dzięki pustemu opakowaniu. Farmaceuta musi jednak zawsze zaznaczyć, że wydaje dany lek wyjątkowo, aby pacjent nie przyzwyczajał się do zaistniałej sytuacji. Choroby przewlekłe muszą być bowiem stale monitorowane przez specjalistów.

Trzeba zdawać sobie również sprawę, o jaki lek prosi pacjent. W tym wypadku chodzi o lek przeciwcukrzycowy. Pominięcie przez pacjenta kolejnej dawki może być dosyć niebezpieczne, dlatego, w moim odczuciu, należy w tej sytuacji wydać taki preparat. Prawo nie pozwala na jednoznaczną ocenę sytuacji, więc niektórzy farmaceuci mogą się ze mną nie zgodzić.

PRZYKŁAD NR 3

[…]

Pacjentka: Dzień dobry, przepraszam skończył mi się lek, czy dostałbym go bez recepty?

Farmaceuta: Jak się nazywa preparat?

Pacjent: Hydroksyzyna****

Farmaceuta: Niestety nie ma takiej możliwości. Nie mam żadnych podstaw , żeby go Panu wydać.

Pacjent: Dziękuję, do widzenia..

[…]

Hydroksyzyna nie jest preparatem, który łatwo dostać bez recepty. Stosowana jest przede wszystkim na uspokojenie, rzadziej w przypadku występowania reakcji alergicznych. Pacjenci zwykle nie zażywają jej stale, ma raczej doraźne zastosowanie. Wcześniejsze przykłady dyskursów dotyczyły leków stosowanych na choroby przewlekłe, tj. na nadciśnienie oraz cukrzycę. Dlatego farmaceuta miał podstawy do wydania tamtych preparatów. Sytuacja w przypadku leków stosowanych doraźnie jest dużo trudniejsza. Niemniej nie można zakładać, że farmaceuta nie może nigdy wydać takich preparatów bez recepty. Oczywiście może, ale musi mieć konkretne podstawy. W przypadku hydroksyzyny np. stwierdzony silny stan alergiczny.

Oczy szeroko otwarte

Farmaceuci powinni mieć w takich sytuacjach oczy szeroko otwarte i w trzeźwy sposób oceniać, czy rzeczywiście ktoś potrzebuje danego preparatu. Życzyłbym sobie, żeby w takie sprawy nie ingerowali nigdy pracodawcy. Niestety w dzisiejszych czasach, gdy właścicielami większości aptek w naszym kraju nie są farmaceuci, jest to nieuniknione.

mgr farm. Mateusz Dutka

Pierwsza część artykułu.

*lek OTC wzmacniający odporność oraz uszczelniający naczynia krwionośne (skład: rutyna, witamina C)

** lek RP stosowany w leczeniu nadciśnienie oraz niedokrwieniu mięśnia sercowego (skład: amlodypina)

*** lek RP stosowany w cukrzycy typu 2, w szczególności u pacjentów z otyłością (skład: metformina)

****lek RP o działaniu uspokajającym, przeciwlękowym i łagodzącym świąd.