Foto: ajlatan/Shutterstock.com

Zaleganie wydzieliny w drogach oddechowych wynika z wydzielania mucyn przez mediatory stanu zapalnego oraz dysfunkcji nabłonka rzęskowego. Podstawą leczenia mokrego kaszlu jest ewakuacja wydzieliny. Zgodnie z rekomendacjami stosuje się leki mukoaktywne: sekretolityczne, mukoregulatory, mukolityki i leki mukokinetyczne.

Sekretolityki

Ułatwiają usunięcie wydzieliny poprzez zwiększenie jej nawodnienia i objętości oraz zmniejszenie lepkości albo na drodze odruchowej przez podrażnienie nerwu błędnego:

  • inhalacje solą hipertoniczną – działają osmotycznie, zmniejszają lepkość wydzieliny, ułatwiają ruchy rzęsek; po zakończeniu inhalacji należy spodziewać się nasilenia kaszlu; u chorych na astmę może powodować skurcz oskrzeli;
  • gwajafenazyna – może być stosowana powyżej 6 r. ż. w chorobach układu oddechowego przebiegających z produkcją lepkiego śluzu.

Mukoregulatory

Działają poprzez normalizację wydzielania śluzu, przywracają właściwy jego skład i ilość:

  • karbocysteina – zwiększa ilość sialomucyn w wydzielinie, przez co zmienia właściwości reologiczne śluzu; działa antyoksydacyjnie i przeciwzapalnie oraz synergistycznie z antybiotykami, zwiększając ich stężenie w treści oskrzelowej; dla dzieci powyżej 2. r. ż.

Mukolityki

Rozbijają mostki dwusiarczkowe glikoprotein śluzu za pomocą grupy sulfhydrylowej:

  • erdosteina – badania przeprowadzone u dorosłych oraz u pacjentów pediatrycznych dowodzą, że aktywny metabolit erdosteiny poprawia właściwości reologiczne plwociny, nasila klirens śluzowo-rzęskowy, czas trwania kaszlu ulega skróceniu, plwocina jest szybciej upłynniana i odkrztuszana; metabolit erdosteiny, poprzez grupy tiolowe, wpływa na strukturę fimbrii bakteryjnych, zmniejszając adhezję drobnoustrojów do śluzówki i chroniąc przed infekcją bakteryjną; dodatkowo działa antyoksydacyjnie i przeciwzapalnie oraz zwiększa stężenie antybiotyku w plwocinie; lek dopuszczony do stosowania powyżej 2 r. ż.
  • N-acetylocysteina – zmniejsza lepkość i gęstość śluzu, poprawia klirens śluzowo-rzęskowy, zmniejsza produkcję śluzu stymulowaną przez zakażenie bakteryjne oraz obniża zdolność bakterii do adhezji do komórek nabłonka gardłowego; zarejestrowany dla dzieci powyżej 2 r. ż.

Mukokinetyki

Pobudzają transport śluzowo-rzęskowy i zmniejszają przyleganie śluzu:

  • bromheksyna – depolimeryzuje łańcuchy mukopolisacharydowe, zwiększa objętość wydzieliny, zmniejsza jej lepkość i ułatwia efektywne odkrztuszanie; zalecany powyżej 1. miesiąca życia;
  • ambroksol – metabolit bromheksyny o silniejszym i dłuższym działaniu; zmniejsza lepkość śluzu, poprawia transport śluzowo-rzęskowy, zmniejsza odczyn zapalny w drogach oddechowych, skraca czas trwania kaszlu; wskazany po 1. r. ż.

Leki roślinne

Preparaty zawierające wyciągi roślinne są dostępne zarówno jako leki jak i suplementy diety. Mimo dość powszechnego ich stosowania, autorzy rekomendacji podkreślają, że wartość naukowa licznych publikacji, mających wykazać ich skuteczność, jest ograniczona. U dzieci najczęściej stosowane są:

  • wyciąg z liści bluszczu pospolitego – zalecany pomocniczo w leczeniu kaszlu; zawarta w wyciągu hederyna działa sekretolitycznie i rozszerza oskrzela; na podstawie wyników badań nie można jednoznacznie potwierdzić skuteczności leku, konieczne są kolejne badania;
  • wyciąg z korzenia pelargonii afrykańskiej – ma potencjalne działanie immunomodulujące, antybakteryjne, zmniejsza przyleganie bakterii i wirusów do nabłonka dróg oddechowych oraz działa mukoaktywnie; trzy badania z udziałem dzieci z ostrym zapaleniem oskrzeli pokazały skuteczność wyciągu w zmniejszaniu nasilenia objawów zapalenia oskrzeli, jednak jakość dostępnych badań jest niska;
  • porost islandzki – jest zalecany, jako środek łagodzący w kaszlu suchym, nie ma jednak wiarygodnych badań potwierdzających to działanie.

Kaszel u dzieci poniżej 2. r. ż.

O ile u starszych dzieci leczenie kaszlu zwykle nie jest problemem, o tyle u dzieci poniżej 2 r. ż. może stanowić trudność, ze względu na brak leków objawowych, przeznaczonych dla tego wieku. Brakuje badań naukowych, istnieje obawa działań niepożądanych. W przypadku kaszlu u najmłodszych autorzy rekomendacji zalecają:

  • edukację rodziców – należy im wyjaśnić samoograniczający charakter infekcji i pozytywne działanie kaszlu, jako odruchu oczyszczającego drogi oddechowe; nie powinien być rygorystycznie zwalczany;
  • odpowiednie nawodnienie organizmu dziecka, przez zapewnienie wystarczającej podaży płynów;
  • zapewnienie drożności dziecięcego nosa – stosowanie soli fizjologicznej lub soli morskich (izo- lub hipertonicznych), a następnie usunięcie wydzieliny aspiratorem lub dmuchanie noska (jeśli dziecko potrafi);
  • nawilżenie błon śluzowych poprzez nebulizacje i nawilżanie powietrza;
  • nie należy podawać leków objawowych OTC;
  • w przypadku gorączki – podać paracetamol w odpowiedniej dawce.

Rekomendacje mogą stanowić dla nas – farmaceutów, istotne narzędzie w opiece nad pacjentami pediatrycznymi. Jesteśmy bowiem wielokrotnie pierwszymi specjalistami, do których zwracają się rodzice chorych dzieci.

mgr farm. Anna Skórka

Pierwsza część artykułu: „Diagnostyka. Leczenie kaszlu suchego”.

Bibliografia:

  1. http://www.termedia.pl/Rekomendacje-postepowania-diagnostyczno-terapeutycznego-w-kaszlu-u-dzieci-dla-lekarzy-POZ,98,28953,1,0.html
  2. Krzysztof Piwowarczyk, Ilona Ślugaj: „Kodeks leczenia twojego dziecka. Leki bez recepty 2009”; MediCodex, Warszawa 2008