Zaburzenia erekcji to problem, z którym boryka się wielu mężczyzn. Jest to dla nich zwykle temat na tyle drażliwy, że wolą kupić w aptece, najczęściej „dla kolegi”, suplement diety (o wątpliwej skuteczności) lub sildenafil bez recepty niż udać się po poradę do specjalisty. Rzeczywiście, skrupulatny wywiad medyczny i ten dotyczący życia seksualnego, może być dla pacjentów trudny. Jednak w wielu przypadkach, wystąpienie ED jest związane z toczącą się w organizmie, utajoną chorobą, którą trzeba zdiagnozować i leczyć. Lekarz pomoże też dobrać odpowiednią i skuteczną farmakoterapię, dostosowaną do potrzeb pacjenta zgodnie z aktualnymi rekomendacjami. Sildenafil bowiem nie jest jedynym możliwym rozwiązaniem.

EAU o ED

Aktualne zalecenia dotyczące zaburzeń erekcji (ED, Erectile Dysfunction) zostały przygotowane przez Europejskie Towarzystwo Urologiczne (EAU, European Association of Urology) i opublikowane pod koniec 2015 roku. Grupa specjalistów – lekarzy urologów, będących ekspertami do spraw dysfunkcji seksualnej mężczyzn, przeanalizowała publikacje z okresu styczeń 2009 (ostatnia aktualizacja zaleceń) – październik 2014 i oceniła je w zależności od poziomu wiarygodności dowodu naukowego. Rekomendacje dotyczą definicji, diagnostyki oraz sposobów leczenia ED.

Definicja ED

Zaburzenia erekcji definiowane są, jako stała niezdolność do osiągnięcia i utrzymania erekcji w stopniu pozwalającym na odbycie satysfakcjonującego stosunku płciowego. Problem ten wpływa na zdrowie fizyczne i psychospołeczne zarówno pacjenta, jak i jego partnerki seksualnej, pogarszając często jakość ich życia. Erekcja jest zjawiskiem złożonym, opartym na współdziałaniu układu nerwowego, naczyniowego i tkankowego. Zaburzenia wzwodu prącia mogą wynikać z dysfunkcji układu krążenia, łagodnego rozrostu gruczołu krokowego, być niejako ostrzeżeniem przed potencjalną chorobą, której bezpośrednich objawów jeszcze nie dostrzegamy. ED nie może być więc traktowany wyłącznie w kwestiach problemów seksualnych, ale należy spojrzeć na problem całościowo.

Patofizjologia ED

Autorzy dokumentu wyróżnili siedem grup przyczyn, które mogą powodować zaburzenia erekcji:

  • naczyniopochodne: choroby układu krążenia, tj. nadciśnienie, choroba wieńcowa, choroby obwodowych naczyń krwionośnych, cukrzyca, hiperlipidemia, palenie tytoniu, poważne operacje w obrębie miednicy mniejszej, np. radykalna prostatektomia, radioterapia;
  • neuropochodne: choroby zwyrodnieniowe (choroba Parkinsona, stwardnienie rozsiane, zanik wieloukładowy), choroby, urazy, guzy w obrębie rdzenia kręgowego i OUN, cukrzyca, polineuropatia, przewlekła niewydolność nerek, zabiegi na cewce moczowej;
  • anatomiczne lub strukturalne: spodziectwo, wierzchniactwo, niedorozwój prącia, choroba Peyroniego;
  • hormonalne: hipogonadyzm, hiperprolaktynemia, niedoczynność i nadczynność tarczycy lub kory nadnerczy, niedoczynność przysadki;
  • lekopochodne: przyjmowanie leków na nadciśnienie, przeciwdepresyjnych, przeciwpsychotycznych, substancji psychoaktywnych;
  • psychogenne: uogólnione (brak podniecenia, brak odpowiedniego nastroju), sytuacyjne (związany z partnerką, sytuacją, itp.);
  • urazowe: złamanie prącia, złamanie miednicy.

Diagnostyka

Pacjent zgłaszający się do lekarza z zaburzeniami erekcji powinien zostać kompleksowo przebadany. Konieczny jest wnikliwy wywiad medyczny, dotyczący chorób, przyjmowanych leków, ale także wywiad dotyczący życia seksualnego i badania fizykalne (dla oceny ewentualnych zmian w obrębie gruczołu krokowego, objawów hipogonadyzmu itp.), badania ciśnienia krwi i tętna. Badania laboratoryjne, w zależności od pacjenta, obejmują m.in. stężenie glukozy na czczo, testosteronu, profil lipidowy, stężenie antygenu specyficznego dla prostaty (PSA), prolaktyny, hormonu luteinizującego. Czasem badania w kierunku ED prowadzą do zdiagnozowania chorób, które mogą wtórnie powodować zaburzenia erekcji. U osób z ryzykiem sercowo-naczyniowym konieczna jest zazwyczaj konsultacja kardiologiczna, przyczyny psychogenne powinny być skonsultowane z psychiatrą seksuologiem. Warto również, by w procesie diagnostycznym udział wzięła partnerka pacjenta. Podjęcie decyzji, co do sposobu leczenia, wymaga również edukacji obojga partnerów. Jest to podstawa skuteczności wybranej terapii.

Możliwe rozwiązania terapeutyczne

Terapia pierwszej linii to doustna farmakoterapia z użyciem selektywnych inhibitorów fosfodiesterazy typu 5: sildenafilu, tadalafilu, wardenafilu lub awanafilu. W przypadku braku reakcji na leki doustne, pacjentom można zaproponować wstrzyknięcia do ciał jamistych. Stosowana jest monoterapia alprostadilem lub leczenie skojarzone (np. papaweryna + fentolamina + alprostadil +/- sildenafil). Alprostadil może być również podawany docewkowo w postaci peletek – metoda jest mniej inwazyjna, ale też mniej skuteczna. Terapią trzeciej linii, wg rekomendacji, jest chirurgiczne wszczepienie protezy prącia. Pacjenci mogą też skorzystać z urządzeń próżniowych, poprawiających erekcję.

Podsumowaniem dokumentu są rekomendacje:

  • zmiana stylu życia i modyfikacja czynników ryzyka musi poprzedzać lub towarzyszyć leczeniu zaburzeń erekcji: 1a, A
  • kiedy znana jest wyleczalna przyczyna powstania zaburzeń erekcji, należy ją leczyć jako pierwszą: 1b, B
  • stosowanie PDE5i stanowi leczenie pierwszego rzutu: 1a, A
  • błędne zalecenia i słaba edukacja pacjentów to główne przyczyny braku reakcji na PDE5i: 3, B
  • urządzenia próżniowe mogą być stosowane u pacjentów w stabilnych związkach partnerskich: 4, C
  • wstrzyknięcia do ciał jamistych substancji wazoaktywnych stanowią leczenie drugiego rzutu: 1b, B
  • wszczepienie protezy prącia jest leczeniem trzeciego rzutu: 4, C

(Poziomy wiarygodności dowodu naukowego: 1a-dowody uzyskane z metaanalizy badań z randomizacją; 1b-dowody uzyskane w co najmniej jednym badaniu z randomizacją; 3-dowody uzyskane z dobrze zaprojektowanego badania nieeksperymentalnego, takiego jak badania porównawcze, badania korelacji i opisy przypadków; 4-dowody z raportów komisji ekspertów, opinii lub doświadczeń klinicznych szanowanych autorytetów naukowych; Stopnie rekomendacji: A-na podstawie badań klinicznych dobrej jakości i spójności, w tym co najmniej jednego randomizowanego badania, skierowanego na konkretne zalecenia; B-na podstawie prawidłowo przeprowadzonych badań klinicznych, bez randomizacji; C-utworzone pomimo braku dobrej jakości badań klinicznych.)

mgr farm. Anna Skórka

Druga część artykułu: „Terapia PDE5i”.

Bibliografia:

  1.   http://uroweb.org/wp-content/uploads/14-Male-Sexual-Dysfunction_LR1.pdf
  2.   http://www.postepyandrologii.pl/pdf/29-07-2016_Rekomendacje-02_1-2016.pdf